Stanisław Dąbrowa-Kostka
Biografia
Stanisław Dąbrowa-Kostka urodził się 11 października 1924 roku w Przemyślu jako syn Wilhelma, pracownika poczty, i Barbary z domu Laskownickiej. Wychował się w Przemyślu i w Kępie, gdzie w 1933 r. wstąpił do harcerskiej organizacji Wilczki. Od 1937 r. był uczniem II Liceum im. Kazimierza Morawskiego w Przemyślu. Do 14 września 1939 pełnił służbę łącznika w Komendzie Obrony Przeciwlotniczej Przemyśl-Zasanie. Następnie od połowy września 1939 współorganizował na bazie kadry harcerskiej samodzielną grupę konspiracyjną Lipowica, która z czasem przyjęła nazwę Lipowica i objął jej dowództwo.
Od wiosny 1940 kontynuował naukę w Staatliche Handelsschule, a następnie Aufbauklasse i na kompletach nauczania w zakresie szkoły średniej. W czerwcu 1941 po nawiązaniu kontaktu ze ZWZ został zaprzysiężony do ZWZ w Placówce nr 1 Przemyśl-Zasanie. 11 listopada awansował na starszego strzelca. W czerwcu 1942 r. jego kuzyn, inż. Kazimierz Wochański „Gad”, powierzył mu dowództwo plutonu ze składu Lipowicy, a po scaleniu POZ z AK objął dowództwo plutonu specjalnego w pionie wywiadu i kontrwywiadu Komendy Obwodu AK Przemyśl-Zasanie, którego szefem został Kazimierz Wochański. Od sierpnia 1942 r. do czerwca 1943 r. organizował i dowodził oddziałem dyspozycyjnym Komendy Obwodu AK Przemyśl jako oficer propagandy i redagował tajne pismo Placówka, uczestniczył w akcjach bojowych, dywersyjnych i likwidacyjnych, oraz w konspiracyjnych Kursach Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty.
W czerwcu/lipcu 1943 po rozbiciu Komendy Obwodu AK Przemyśl przez Niemców został przeniesiony do jednostki specjalnej Kedywu, gdzie od sierpnia do grudnia 1943 był adiutantem podkarpackiego Ośrodka Kedywu krypt. Jemioła. Ppor. Zbigniew Zawiła zaproponował mu udział w akcji na więzienie w Jaśle pod dowództwem Zenona Soboty (akcja Pensjonat). W ramach tej akcji Dąbrowa-Kostka dowodził tylną strażą podczas odskoku w nocy z 5 na 6 sierpnia 1943 r. i został za nią odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Uczestniczył również w akcji na placówkę Abwehry w Bratkówce 4 października 1943.
Od marca 1944 przebywał w Krakowie, gdzie w maju tego roku wziął udział pod komendą Soboty w zaniechanej (propagandowej) akcji odbicia komendanta Okręgu Kraków AK płk Józefa Spychalskiego z niemieckiego transportu więziennego.
W maju 1944 r. nadzorował transport broni z Krakowa do Rzeszowa. W czerwcu 1944 r. powrócił do Rzeszowa, gdzie brał udział w przygotowaniach do akcji Burza, za którą został odznaczony Krzyżem Walecznych.
18 sierpnia 1944 r., po zajęciu Rzeszowa przez Sowietów i AK, został aresztowany przez NKWD - zbiegł. Na rozkaz komendanta Podokręgu Rzeszów AK płk. dypl. dr Kazimierza Putka „Zwornego” zorganizował komórkę legalizacyjną i kierował jej działalnością do końca października 1944 r. 11 listopada 1944 został awansowany na podporucznika.
W grudniu 1944 r., po aresztowaniu płk Zwornego, objął stanowisko oficera dywersji Komendy Obwodu Przemyśl AK. Od grudnia 1944 r. do sierpnia 1945 r. odtworzył struktury rozbite przez aresztowania. Gromadził broń i sformował oddział obrony ludności cywilnej; oddział ten został rozformowany dopiero w sierpniu 1945 r. 1 stycznia 1945 r. otrzymał awans na porucznika.
W późniejszych latach działał w AK pod nowymi nazwami Niepodległość i Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj; w maju 1945 r. sformował oddział partyzancki i dowodził nim na terenach byłych Obwodów AK Przemyśl i Sanoki-Krosno. We wrześniu skierowany został do Krakowa jako szef Wydziału Informacji i Bezpieczeństwa oraz dowódca Straży WiN. W październiku 1945 r. zarejestrował się w komisji ujawnieniowej AK, jednak zataił całą swoją działalność od sierpnia 1944 r. 5 marca 1946 r. został aresztowany; po śledztwie skazany na 7 lat więzienia. W 1949 r. zwolniony; nie dopełnił meldowania i musiał wielokrotnie zmieniać miejsce zamieszkania. W latach 1950–1970 pracował jako księgowy, majster, urzędnik, a także prowadził działalność artystyczną i publicystyczną.
Był członkiem założycielem Grupy Rabczańskiej GOPR i jej prezesem w latach 1956–1961. W 1970 uzyskał uprawnienia emerytalne i rentę inwalidy wojennego; w okresie powojennym aktywnie uczestniczył w pracach Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich i Komisji Historycznej ZBoWiD, a także w Związku Inwalidów Wojennych RP, Stowarzyszeniu Dziennikarzy Polskich, ZAiKS, Stowarzyszeniu Żołnierzy AK. Był autorem i współautorem licznych książek, w tym W okupowanym Krakowie (1972) i Hitlerowskie afisze śmierci (1983).
Stanisław Dąbrowa-Kostka zmarł w Krakowie w nocy z 26 na 27 marca 2019 roku. Został pochowany na Cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty w Krakowie.