Mosze Altbauer
Biografia
Urodzony w Przemyślu 12 listopada 1904 roku, Mosze Altbauer był synem Barucha, kupca-rzemieślnika (wyrobnika kufrów), i Idy Pechtold. Edukację rozpoczął w chederze i szkole ludowej, a następnie ukończył Państwowe Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu i zdał maturę w 1922 roku. Studiował filologię polską i ruską na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie pod kierunkiem m.in. Lehr-Spławińskiego, J. Janowa, S. Vrtel-Wierczyńskiego i J. Kleinera; obronił doktorat z filozofii w 1932 r. pracą O polszczyźnie Żydów.
Początkowe prace dotyczyły wzajemnych wpływów polsko-żydowskich w języku; w Przemyślu opublikował w 1929 rozprawę o błędach ortograficznych i gramatycznych w zadaniach polskich Żydów przemyskich, a także etymologie wyrazów. W 1928 opublikował pierwszy artykuł naukowy zatytułowany Une glose slave de Raschi: s nin ra w czasopiśmie Revue des Études Slaves.
W akad. 1930/1931 został lektorem języka ukraińskiego w Wyższej Szkole Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej w Wilnie. W latach 1929–1930 złożył wymagane prawem egzaminy, dające pełne uprawnienia nauczycielskie. Ucząc w szkołach średnich kontynuował pracę naukową. Kiedy jego mistrz, prof. Lehr-Spławiński, objął katedrę filologii słowiańskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim, Altbauer poszedł za nim i napisał i obronił dysertację O polszczyźnie Żydów, uzyskując w roku 1932 stopień doktora filozofii.
Początkowe prace Altbauera były związane z zagadnieniami wzajemnych wpływów polsko-żydowskich w dziedzinie językowej. Efektem obserwacji i przemyśleń była publikacja w 1929 roku rozprawy o błędach ortograficznych i gramatycznych w zadaniach polskich Żydów przemyskich oraz inne krótsze prace. Altbauer był autorem pierwszych i jedynych studiów poświęconych środowiskowej polszczyźnie żydowskiej okresu międzywojennego.
W 1935 z powodów ideowych zrezygnował z pracy w Wilnie i podjął decyzję o emigracji do Palestyny, by poświęcić się budowie podwalin przyszłego państwa żydowskiego. Napotykał trudności z wjazdem, jednak udało mu się dostać do Palestyny jako członek wileńskiego klubu piłki nożnej Makkabi. Do Polski nie wrócił, pozostając w Palestynie. Od 1936 pracował w różnych wydziałach magistratu Tel Awiwu, a po powstaniu państwa Izrael w 1948 uzyskał prawo legalnego pobytu i został jednym z założycieli i dyrektorów Muzeum Historii Tel Awiwu.
W 1954 rozpoczął wykłady na Wydziale Językoznawstwa Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie jako profesor filologii słowiańskiej. Jako uznany autorytet naukowy współpracował z międzynarodowymi ośrodkami, takimi jak Columbia, Harvard, UCLA i Chicago, był członkiem Międzynarodowego Komitetu Slawistów i laureatem prestiżowej Nagrody Państwa Izrael. Równocześnie pracował w Żydowskim Instytucie Naukowym (YIVO) w Nowym Jorku. Opublikował ponad 100 prac naukowych.
Ważniejsze publikacje Mosze Altbauera obejmują prace z zakresu wzajemnych wpływów polsko-żydowskich w dziedzinie językowej, badania nad polszczyzną Żydów przemyskich, a także liczne monografie i przeglądy językoznawcze, m.in. East and West Meeting in Modern Hebrew (Nowy Jork, 1965) i O kryteriach ustalania pierwowzoru tłumaczeń biblijnych (Praga, 1967).
Za swoje dokonania naukowe został uhonorowany licznymi wyróżnieniami, w tym Nagrodą Państwa Izrael (Pras Israel) oraz członkostwem wielu prestiżowych towarzystw naukowych, a także odznaczeniami Międzynarodowego Komitetu Slawistów (1986) i Polskiej Akademii Umiejętności (1990).
Zmarł 15 października 1998 roku w Jerozolimie.