Leopold Kozłowski-Kleinman
Biografia
Leopold Kozłowski-Kleinman urodził się 26 listopada 1918 roku w Przemyślanach w rodzinie żydowskiej. Był synem Hersza Hermana i Miriam Sekler i wnukiem Pejsacha Brandweina, którego kapela klezmerska była jedną z najsłynniejszych w Galicji. W wieku ośmiu lat rozpoczął naukę gry na fortepianie. W 1930 roku był uczniem Państwowej Szkoły Powszechnej w Przemyślanach, a trzy razy w tygodniu uczęszczał do chederu, gdzie uczył się jidyszy hebrajskiego. W 1937 rozpoczął naukę w gimnazjum oraz konserwatorium; Konserwatorium muzyczne we Lwowie w klasie fortepianu ukończył w 1941.
Podczas Holokaustu stracił rodziców. W maju 1943 został wraz z rodziną przewieziony do Żydowskiego Obozu Pracy w Jaktorowie, a następnie przeniesiono ich do obozu pracy w Kurowicach, gdzie należał do obozowej orkiestry. Uratował się wraz z bratem Adolfem dzięki ucieczce. Trafił do żydowskiego oddziału partyzanckiego Abrama Bauma „Bunia”. Używał pseudonimu „Poldek”. W 1944 brał udział w obronie Hanaczowa przed bojownikami Ukraińskiej Powstańczej Armii. W trakcie jednego z napadów Ukraińcy zamordowali jego brata Adolfa ps. „Dolek”. Oddział, którego był członkiem, wszedł z czasem w struktury Armii Krajowej. Brał udział w walkach z Niemcami i Ukraińcami. Po nadejściu frontu jesienią 1944 zgłosił się na ochotnika do Wojska Polskiego; jako sanitariusz 6. batalionu medyczno-sanitarnego 6. Dywizji Piechoty, a następnie adiutant dowódcy dywizji przeszedł szlak bojowy od Przemyśla do Berlina. Brał udział w bitwach o Warszawę, Wał Pomorski i Kołobrzeg.
W 1947 założył Zespół Pieśni i Tańca Krakowskiego Okręgu Wojskowego, przemianowany na Zespół Wojskowy „Desant”, i kierował nim przez 23 lata. Był kierownikiem muzycznym pierwszego Festiwalu w Kołobrgu. W 1956 ukończył dyrygenturę w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie. W 1968 przymusowo przeszedł do rezerwy w stopniu pułkownika.
W latach 70. XX wieku był kierownikiem muzycznym Teatru Żydowskiego w Warszawie oraz cygańskiego zespołu Roma z Mielca; był także konsultantem muzycznym zespołu Rzeszowiacy z Mielca.
W 1991 wraz z Orkiestrą Polskiego Radia i Telewizji w Krakowie poprowadził w synagodze Tempel na Kazimierzu pierwszy koncert piosenek żydowskich. Rok później, w Hotelu Klezmer Hois przy Szerokiej na Kazimierzu, zagrał swój pierwszy klezmerski koncert na fortepianie.
Skomponował muzykę do filmów Austeria (reż. Jerzy Kawalerowicz, 1983), I skrzypce przestały grać (1988) i Skrzypce Rotszylda (1988); jako aktor zagrał m.in. w Listi Schindlera, gdzie był także konsultantem muzycznym i twórcą opracowania muzycznego do polskiej sekwencji miniserialu Wichry wojny w reżyserii Dana Curtisa z Ali MacGraw i Robertem Mitchumem, autor ilustracji muzycznej do sekwencji cygańskiej filmu Jerzego Skolimowskiego Wiosenne wody. Opracował muzycznie sześć polskich wersji musicalu Skrzypek na dachu.
W 2016 ukazał się dwupłytowy album piosenek żydowskich Leopold Kozłowski-Kleinman i Przyjaciele, Memento Moritz.
W 2011 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Chmielnika; 28 maja 2014 środowisko artystyczne i mieszkańcy Krakowa nadali mu tytuł Honorowego Obywatela Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa. Był bohaterem dwóch filmów dokumentalnych The Last Klezmer (1994) i Ostatni klezmer (2017) oraz książki Jacka Cygan Klezmer: opowieść o życiu Leopolda Kozłowskiego-Kleinmana.
18 marca 2019 został pochowany na nowym cmentarzu żydowskim w Krakowie. Ceremonię pogrzebową prowadzili naczelny rabin Polski Michael Schudrich oraz Eliezer Gurary, rabin chasydzki ruchu Chabad-Lubawicz. Uczestniczyli w niej m.in. przewodniczący krakowskiej gminy żydowskiej Tadeusz Jakubowicz, arcybiskup senior kardynał Stanisław Dziwisz, archiprezbiter Kościoła Mariackiego ksiądz Dariusz Raś, senator Jerzy Fedorowicz, Janusz Makuch, Jacek Cygan i Don Vasyl.