Józef Feldman
Biografia
Józef Feldman był polskim historykiem, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był synem Wilhelma (pisarza, dramaturga, krytyka literackiego) i Marii z Kleinmanów (tłumaczki literatur Zachodnich). Ukończył IV gimnazjum w Krakowie, następnie studiował prawo (1917–1919) i historię (1919–1922) na UJ, m.in. pod kierunkiem Władysława Konopczyńskiego i Stanisława Kota. W latach 1918–1920 ochotniczo służył w WP. W 1922 został asystentem w Seminarium Historycznym UJ, rok później obronił pracę doktorską Polska w dobie wielkiej wojny północnej 1704–1709 (przygotowaną pod opieką S. Kota). W 1927 habilitował się na UJ na podstawie pracy Polska a sprawa wschodnia 1709–1714 i został docentem w Katedrze Historii Powszechnej; od 1937 profesor nadzwyczajny, objął jednocześnie kierownictwo Katedry Historii Nowożytnej (był jej szefem do wybuchu II wojny światowej). Wykładał historię powszechną i historię dyplomacji XIX i XX wieku; od 1929 dodatkowo – jako docent w Katedrze Historii – wykładał te same przedmioty w Szkole Nauk Politycznych w Krakowie. Gościnnie prowadził zajęcia ze stosunków polsko-europejskich od XVIII do XX wieku na uniwersytecie w Paryżu; angażował się w prace Międzynarodowych Zjazdów Historyków w Warszawie (1933) i Zurychu (1938), był jednym z inicjatorów powstania Międzynarodowego Instytutu Historii Rewolucji Francuskiej w Paryżu.
Po wybuchu wojny był poszukiwany przez Gestapo; przez pewien czas pracował jako archiwista w Zakładzie Narodowym im. Ossolińskich we Lwowie, następnie ukrywał się w klasztorzec franciszkanów w Hanaczowie koło Lwowa. Później przeniósł się do Warszawy; brał udział w tajnym nauczaniu (w Tajnym Uniwersytecie Warszawskim oraz w warszawskim Instytucie Pedagogicznym). Przeżycia wojenne i prowadzone równolegle studia nad filozofią chrześcijańską uczyniły go głęboko wierzącym katolikiem; podczas powstania warszawskiego, niezdolny do walki ze względu na chorobę serca i krótkowzroczność, pozostawał w szeregach Wojskowej Straży Ochrony Powstania. Po upadku powstania mieszkał w klasztorze bernardyńów w Kalwarii Zebrzydowskiej. W 1945 wrócił do pracy na UJ; został w tym samym roku członkiem korespondentem PAU, rok później członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Historycznego. Zmarł w czerwcu 1946 w Krakowie. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Jako historyk zajmował się głównie dziejami stosunków polsko-niemieckich, dyplomatyką międzynarodową oraz historią Polski i Francji w XVIII wieku. W pracy Sprawa polska w roku 1848 (1933) przedstawił zarys polityki pruskiej i rosyjskiej wobec sytuacji na ziemiach polskich w okresie Wiosny Ludów. Wiele uwagi poświęcił polityce Bismarcka wobec Polaków; jego praca Bismarck a Polska (1938) odegrała znaczącą rolę polityczną – Feldman przedstawił w niej obszerną, krytyczną analizę Bismarcka, a echa pracy znalazły się w opinii publicznej oraz m.in. w polityce szefa polskiej przedwojennej dyplomacji Józefa Becka; okupanci niemieccy tępili książkę z zaciętością. Feldman był również autorem tezy, że okres saski w historii Polski charakteryzował się nie tylko upadkiem kraju, ale był także początkiem myśli postępowej i wewnętrznego odrodzenia narodu. Jako źródło antagonizmów polsko-niemieckich określił walkę o dostęp do Bałtyku.