Jerzy Andrzej Bartmiński
Biografia
Jerzy Andrzej Bartmiński urodził się 19 września 1939 roku w Kruhelu Małym. Od czasu II wojny światowej do 1947 mieszkał wraz z matką, braćmi Stanisławem i Marianem oraz siostrą Marią (ur. 1941) na plebanii u swojego wujka Floriana Zająca, proboszcza w Bączalu Dolnym.
Studiował filologię polską na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, ukończył studia w 1961. W 1971 obronił pracę na temat języka folkloru i uzyskał stopień doktora. Habilitował się w 1978 na Wydziale Humanistycznym UMCS na rozprawie poświęconej derywacji stylistycznej. W 1993 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych.
Zawodowo był związany z UMCS w Lublinie, w 1991 objął stanowisko profesora nadzwyczajnego, a w 1997 profesora zwyczajnego. Od 1976 kierował pracami zespołu badawczego, w oparciu o który powstał Zakład Tekstologii i Gramatyki Współczesnego Języka Polskiego. W latach 1992–2009 pełnił funkcję kierownika tej jednostki. Na UMCS pełnił m.in. funkcję prorektora ds. studenckich (1990–1993). Stworzył dwa nowe kierunki studiów – filologię ukraińską i białoruską. Był współtwórcą Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Przemyślu (był dyrektorem Instytutu Polonistyki na tej uczelni oraz jej profesorem). Został również profesorem zwyczajnym w Instytucie Slawistyki PAN.
W 2008 został wybrany na członka korespondenta Polskiej Akademii Umiejętności, a 14 czerwca 2014 na członka czynnego tej instytucji w I Wydziale Filologicznym.
Był członkiem założycielem Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej; do 2001 pełnił funkcję wiceprezesa zarządu tej instytucji. Zasiadał w jury Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym, a także w Radzie Języka Polskiego (pierwszy raz w 1999) oraz w radzie naukowej czasopisma „Język Polski”.
Był autorem około 300 publikacji. Jego książka Językowe podstawy obrazu świata była w 2007 nominowana do Nagrody im. Jana Długosza. Do obszarów zainteresowań naukowych Jerzego Bartmińskiego wchodziły problemy tekstologii, odmiany i styl, semantyka, słownictwo aksjologiczne, gatunki polskiego folkloru, składnia, kategorie językowe, etnolingwistyka (językowy obraz świata, stereotypy językowe).
W latach 70. wraz z żoną Izabelą i we współpracy z księdzem Franciszkiem Blachnickim współtworzył pierwsze kręgi ruchu „Domowego Kościoła” (rodzinnej części ruchu oazowego „Światło-Życie”). Od 1962 do 1982 należał do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego. W 1980 wstąpił do „Solidarności”; był inicjatorem, współzałożeniem i przewodniczącym uczelnianych struktur związku, a także członkiem prezydium zarządu regionu. Należał do inicjatorów ruchu „Solidarność Rodzin”, stawiającego sobie zadanie m.in. odbudowania „łańcucha rąk dobrej woli” w Polsce. W stanie wojennym został internowany na kilkanaście dni w grudniu 1981. Od 1982 był zaangażowany w podziemną działalność związku.
W 1989 współtworzył miejski Komitet Obywatelski. W latach 1992–2003 przewodniczył Fundacji Ruchu Solidarności Rodzin, zajmującej się wyrównywaniem szans edukacyjnych i pomocą uczącej się młodzieży. W latach 1990–2005 był członkiem kolejno ROAD, Unii Demokratycznej i Unii Wolności.
Syn Mieczysława i Franciszki z domu Zając, brat Stanisława, Mariana, Marii, Floriana i Jana. Siostrzeniec księdza Floriana Zająca. Dwukrotnie żonaty. 15 czerwca 1963 zawarł na Jasnej Górze związek małżeński z Izabelą z domu Górak (1942–1999), z którą miał sześcioro dzieci (w tym Jacka). Od 22 września 2001 był żonaty ze Stanisławą Niebrzegowską-Bartmińską.
Pochowany na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie.
Odznaczenia i wyróżnienia: Złoty Krzyż Zasługi (1989), Nagroda Polcul Foundation (1989), Nagroda im. Oskara Kolberga (1991), Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1999), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2014), Krzyż Wolności i Solidarności (pośmiertnie, 2022), Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2016), Nagroda „Zasłużony dla Polszczyzny” (2016).